“Ik vond het moeilijk om te kiezen. Waarschijnlijk is mijn mooiste boek een boek dat ik volgende maand ga lezen. Het werk van Peter Handke was voor mij een ontdekking. Het was een schok om te ervaren dat een schrijver iets onder woorden brengt wat je zelf zo had willen zeggen. Soms maakte ik ezelsoren in zijn boeken. Dan herlas ik het later en snapte niet meer waarom ik ze gemaakt had. Je leest steeds iets anders bij hem. Handke is een schrijver die je uit de dagelijkse sleur laat stappen en opnieuw naar de werkelijkheid laat kijken, juist door bij die dagelijkse sleur stil te staan.

Als ik een boek van Handke moet kiezen dan neem ik ‘Die Hornissen’, zijn eerste roman. Het was ook mijn eerste kennismaking met zijn werk. Ik las het toen ik student biologie was. Het begint met een herinnering, over zijn jeugd en zijn broer. Het gaat hem dan om het je willen herinneren om er erover te kunnen schrijven, juist over dat herinneren. Het is allemaal heel klein en dichtbij, maar dat kleine onderzoekt hij minutieus. Hij kijkt bijvoorbeeld van buiten door het raam naar binnen, naar zijn broer en beschrijft en onderzoekt wat hij ziet. Ik kan er moeilijk woorden voor vinden. Handke probeert sec de werkelijkheid te benoemen. ‘Toen zei hij dit’ en ‘toen zei ik dat…’ Het is echt registreren en beschrijven tot in het kleinste detail: de geur, de lichtval. Er is bij hem geen echt verhaal. Iemand gaat de deur uit en jij, de lezer, bent die iemand. Het roept heel veel op over jezelf. Handke probeert het leven mee te delen en daarbij heb je geen plot nodig. Een plot leidt dan juist af.

Handke is de eerste schrijver waarvan ik ook een biografie heb gelezen. Ik wilde weten wat het oeuvre met die man te maken heeft. Dat doe ik anders eigenlijk nooit. Hij is een Oostenrijker die tegen de grens met Slovenië woonde en ziet Oostenrijk als een Balkanland. In zijn boeken is hij steeds op zoek naar zijn identiteit, naar de identiteit van Oostenrijk en de Balkanlanden, naar de talen van dat gebied. Je zou zijn oeuvre eens van het eerste tot het laatste boek moeten lezen. Dat is bij hem zeker de moeite waard, want eigenlijk schrijft hij maar één boek.

Toen de Joegoslavië-oorlog uitbrak, ging hij naar Servië en schreef over de situatie daar. Gewoon neutraal over de mensen, het leven en het land. Dat werd niet gepikt. Servië was onze collectieve vijand, daar kon je niet zomaar sec over schrijven. Ik denk dat hij toen zijn kansen op de Nobelprijs heeft verspeeld. Na die Joegoslavië-affaire schermde hij zich helemaal af. Hij gaf nog maar sporadisch interviews. Een keer heb ik hem een brief geschreven. Om hem te vragen of hij het voorwoord wilde schrijven bij een fotoboek dat ik samen met een vriend had gemaakt. Ik kreeg een korte brief terug. Het boek riep allerlei herinneringen bij hem op, schreef hij, en hij vervolgde met: ‘maar ik heb er geen woorden voor.’ Toen hebben we Hans Aarsman gevraagd voor het voorwoord, maar eigenlijk had dat briefje van Handke het ook kunnen zijn.”

Grafisch ontwerper Peter de Kan geeft het stokje over aan Rudi Kamminga, programmeur theater en dans van het Grand Theatre: “Hij heeft een wand vol boeken en is heel belezen. Ik ben benieuwd welk boek hij kiest.”

Interview: Guus Termeer

Het favoriete boek van Peter de Kan: Peter Handke ‘Die Hornissen’ (‘De wespen’ 1978)

Geplaatst: vr, 5 oktober 2012