Wie de wandelschoenen aantrekt en er in Groningen op uit trekt komt langs talloze plekken die door auteurs zijn beschreven. Redacteur en presentator Roos Custers en publicist en antiquaar Nick ter Wal verzamelden voor de wandelgids Literaire wandeling Groningen talloze feiten en anekdotes. De derde druk ligt nu in de winkel en voor wie wil organiseert Custers wandelingen door de stad en Haren. Met het Forum als vast startpunt wordt er door en rondom het stadscentrum gewandeld.

Vanzelfsprekend zijn goede wandelschoenen aan te bevelen. Custers zelf houdt het daar ook bij en wil niet veel meer dan een flesje water meenemen. “Een hele bulk aan spullen is niet fijn om mee te slepen. Ik heb het wel eens gedaan met een tekening die Hendrik de Vries maakte, maar twee uur daarmee rondlopen is niet handig. Voor een korte voordracht is het veel leuker om bij een auteur aan te bellen en soms is dat te realiseren.”

De wandelgids maakte Custers samen met Nick ter Wal, maar voor de wandelingen is ze de enige gids. “Nick is meer een studeerkamerwandelaar. De samenwerking is heel organisch hoor en we zitten nooit te steggelen over welke auteurs opgenomen moeten worden. Ik heb wel de routes uitgezet. Toen we de eerste versie van de Literaire wandeling Groningen presenteerden in 2012 schreef ik vooral over de levende auteurs en Nick deed de overleden schrijvers, maar acht jaar later loopt dat ook door elkaar.”

Drie wandelingen in de gids lopen in en rondom het stadscentrum en twee daarbuiten. Onderweg naar Haren kom je ook langs het huis van Ter Wal, maar dat wordt niet vermeld in de gids. “Onze huizen liggen inderdaad langs de wandelroutes, maar we hebben ze niet opgenomen. Uitgeverij kleine Uil had het wel voorgesteld, maar we willen niet teveel over onszelf praten. Als ik naar Haren wandel zal ik echter zeker het huis van Nick aanwijzen en wellicht bellen we aan. Ikzelf woonde jaren geleden in het huis van de schrijfster Clara Asscher-Pinkhof (1896-1984) aan de Korreweg en ik kwam er pas achter toen we de eerste druk schreven van de gids. Dat is een anekdote die volgens mij beter tot z’n recht komt tijdens een wandeling.”

De derde druk is dikker dan de eerste druk uit 2012. De reden daarvoor is simpel: “mensen die in 2012 werden opgenomen hebben inmiddels heel wat bijeen geschreven.” Daarnaast vonden er vele verhuizingen plaats: de uitgever was al met de drukproef bezig toen in mei het bericht kwam dat Sabine van den Berg naar Amsterdam vertrok. Nu staat er keurig dat ze in de Harense Biotoop woonde. “Bepaalde plekken blijven ook meer aan een auteur verbonden. Anton Brand schreef een boek over zijn woning aan de Noorderhaven, dat is na zijn verhuizing nog steeds interessant.”

“Het is ook mooi als een boek nadrukkelijk in de stad speelt. Denk maar aan Het boek Ont van Anton Valens waarin de openbare toiletten op de Grote Markt voorkomen. Sommige auteurs verdienen het om genoemd te worden, maar wonen in een buitenwijk. Zo ook Wouter Godijn die een eigenzinnig oeuvre heeft, de gids opent met een gedicht van hem, maar hij woonde in Beijum en nu in Corpus den Hoorn. Door te verwijzen naar zijn boek Hoe ik een beroemde Nederlander werd konden we over die verhuizing nog een grapje maken.”

Tien jaar na het overlijden van Wolkers legde een fan bloemen bij diens beeld Olga met kat

Nieuwe namen en ontwikkelingen vonden ook hun plek in de wandelgids. “De debuutroman van Vincent Kortmann moet nog verschijnen bij Atlas Contact, maar hij komt al wel in de gids voor met een verwijzing naar zijn debuut, zo ook de aanstaande roman van voormalig stadsdichter Joost Oomen. Soms valt het pas later op dat auteurs ontbreken. Pauline Broekema groeide op in Rivierenbuurt en kwam in eerdere edities niet voor, die omissie is nu rechtgezet.” Doordat er nu met printing on demand gewerkt wordt is de oplage kleiner en kunnen wijzigingen snel worden doorgevoerd: “als er morgen een jonge dichter opstaat moet die er snel in, mits het werk een beetje goed is.”

Een favoriete anekdote valt niet te kiezen: “prachtig is natuurlijk dat de vrouw van Hendrik de Vries (1896-1989) bij het openen van de deur vaak zei ‘ssst, mijn man schept’, maar Nanne Tepper die met zijn auto het Reitdiep inrijdt om zelfmoord te plegen is ook een erg indrukwekkend en tragisch verhaal. Nieuw is ook dat we enkele standbeelden hebben uitgelicht. Het Werkmanmonument van Armando verdiende meer aandacht en Olga met kat van Jan Wolkers natuurlijk ook. Het beeld is gemodelleerd naar de hoofdpersoon uit Turks Fruit en het maken van het beeld wordt zelfs beschreven in de roman.”

Door de coronacrisis zijn er weinig literaire optredens, maar een wandeling is, met de huidige maatregelen, nog steeds goed mogelijk. Custers trok er al op uit met docenten Nederlands en leden van de in Haren gevestigde Dickens club. 7 augustus organiseert Boekhandel Boomker een wandeling met haar en in de weekenden staan er wandelingen door Groningen gepland. Na de coronacrisis is een wandeling natuurlijk ook mogelijk. Of die crisis een plekje krijgt in een volgende druk? “Als het een fatsoenlijke tekst is, of zich in Groningen afspeelt is dat zeker mogelijk. Erik Harteveld had al een gedicht over corona dat ik erg mooi vond. We zullen het zien.”

Voor een wandeling op maat, afwijkende data of tijdstippen, neem contact op met: rooscusters@yahoo.com. De Literaire wandelgids Groningen is te koop bij de lokale boekhandel en natuurlijk via de uitgever. Literaire fietstochten zijn er sinds kort ook. Kijk daarvoor bij het Festival op de fiets van Dichters in de Prinsentuin.

Maarten Praamstra

“Als er morgen een jonge dichter opstaat moet die snel in de wandelgids.”

Geplaatst: wo, 22 juli 2020